text: In ‘Edward O’Reilly and his dictionary’ (The Irish Book Lover, Nollaig 1917-Eanáir 1918) deirtear gur dheartháir leis, b’fhéidir, ba ea Andrew O’Reilly, ‘the famous Paris correspondent of The Times.’ Deir Desmond Ryan (Sword of light, 1939), agus é ag tarraingt as saothar Walsh: ‘In 1794, he began his study of the Irish language in a very original fashion ··· Tá tagairtí ag Séamus Ó Casaide [B2] di ina aiste ‘The Farmer and O’Reilly collection of Irish music’ in The Irish Book Lover, Meán Fómhair 1941 ··· Tugadh amach arís é in 1821, agus, in 1864, foilsíodh eagrán úr le nótaí imill Sheán Uí Dhonnabháin, é in eagar ag Brian Ó Luanaigh[B1] (nóta ag Séamus Ó Casaide in The Irish Book Lover, Nollaig 1917-Eanáir 1918) ··· Lean an Raghallach go dílis de nósanna an Bhrianaigh ó thaobh scóipe, dearcaidh, is cuspóra.’ Thug sé tús áite do ‘obscure words’ agus is sa seanteanga is mó a bhí a spéis. Bhí sé mar chisteoir ag an Gaelic Society in 1807 (cáipéis i gcló ag Seámus Ó Casaide in The Irish Book Lover, Iúil-Lúnasa 1934) ··· D’oibrigh sé don tSuirbhéireacht ar feadh ceithre mhí — sin uile — ó Aibreán 1830 go dtí go bhfuair sé bás 26 Lúnasa 1830.’ San uimhir sin de The Irish Book Lover in 1918 atá an cuntas is iomláine air agus tuairimítear ann gurbh é a réitigh lena fhoilsiú in 1830 bíobla Gaeilge an Hibernian Bible Society, obair a thuill dhá scilling in aghaidh an leathanaigh dó
  His efforts have however failed, his dangerous measures over-ruled, and so we have again got possession of the field’ (i gcló ag Séamus Ó Casaide[B2] in Irish Book Lover, Márta-Aibreán 1933). Fear teasaí ba ea é ··· Scríobh sé in Irish Book Lover, Meán Fómhair- Deireadh Fómhair 1929 gur ghnách le hionadaí na Breataine i bPáras liosta de na géillsinigh Bhriotanacha a d’éag sa chathair a chur go Londain ··· Cuireadh é i reilig pharóiste Naomh Pancras ach níor éirigh le Pádraig Ó Cléirigh teacht ar an uaigh, tharla gur thóg an Midland Railway tollán faoin reilig in 1864, rud a rinne dochar mór. In Irish Book Lover, Márta 1944 thagair Maitiú de Buitléir don spéis a bhí ag Mac Néill, Art Ó Gríofa agus ag an leabhareolaí mór Séamus Ó Casaide sa Bharúnach
  Phort Láirge, a rugadh é 5 Feabhra 1800 (Séamus Ó Casaide[B2] in Journal of the Waterford Historical Society; 1913, agus Colm Ó Lochlainn[B4] in Irish Book Lover, Bealtaine 1943) ··· Casadh ar an bhfile John Keegan (1809-49) ansin é in 1833 agus dúirt seisean gur i scoil Veislíoch a bhí sé ag obair (James Coleman in Irish Book Lover, Bealtaine 1924) ··· Ó Murchú (Cúirt an Mheon-Oíche, 1982) ar an bhfoilseachán sin; d’úsáid Ó Dálaigh cóip a rinne Anthony Ó hÍomhair de lámhscríbhinn Mherriman féin (Add.6562 i gCambridge anois) agus in 1862 rinne Seán cóip mhíchruinn den bhun-lámhscríbhinn. Tá i gcló ag Colm Ó Lochlainn[q.v.] (Irish Book Lover, Meán Fómhair 1939) cárta poist a chuir sé chuig an staraí John T
  Léiriú beag air sin rud a d’inis Eleanor Hull faoina théarma i gColáiste Rugby: “While at Rugby, seeing a band of Irish labourers pass, he mounted a wall and addressed them in their own tongue” (Irish Book Lover Iml ··· Dúirt sí san aiste úd san Irish Book Lover: “I am always glad to remember that my first lessons in Irish were learned from Toruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne and that my teacher was its editor, the last of the grand old scholars of Ireland, Standish Hayes O’Grady”. D’éag sé ag a theach, Ballinruan, Hale, Cheshire, ar 16 Deireadh Fómhair 1915 agus adhlacadh é in Altrincham. Ba mhinic a thógtaí é in amhlachas Standish James (nó James Standish, mar a thugadh a mhac air) O’Grady agus rinne an Irish Book Lover greann faoi na tuaiplisí a rinneadh: “Up till October 1915 we had the two Standish O’Grady’s busy at work, one the greatest Irish scholar of his time, author of Silva Gadelica; the other the well-known journalist, novelist and publicist still happily with us
  Chuir sé liosta de phíobairí ar fáil chomh maith le nótaí beathaisnéise fúthu. I 1902 bhí sé páirteach sa turas a thug baill an Chonartha síos go dtí an Rinn ar dúradh faoi san Irish Book Lover, Iml ··· McManus: “Of Irish books in the Gaelic character there seemed to be nothing with which he was not familiar and his learning was at the disposal of all” (IBL, Márta 1944) ··· Louth Archaeological Society, Journal of the Waterford and South East of Ireland Archaeological Society agus a leithéidí ach an mhórchuid díobh san Irish Book Lover
  Deir an tAthair Éamonn Ó hÓgáin[B1] i gcuntas ceannródaíoch (Irisleabhar na Gaedhilge, Lúnasa 1897 agus arís in Irish Book Lover Eanáir-Feabhra, 1930) gur léigh sé i scríbhinn a bhí i gCartlann na nIosánach sa Róimh gur sa Fhrainc a cailleadh é i 1677 agus é ar a bhealach go hÉirinn ··· Le haghaidh na misean in Éirinn agus in Albain agus le freastal ar shaighdiúirí Éireannacha san Eoraip a scríobh Ó Maolmhuaidh Lucerna Fidelium. I gcuntas in Irish Book Lover, Eanáir-Feabhra 1930 deir Séamus Ó Casaide[B2] go raibh a lán cóipeanna den leabhar, iad fós gan ghearradh gan cheangal, i mBaile Átha Cliath timpeall 1890; cúig scilling an praghas a bhí orthu, I bhfad roimhe sin, in 1845, cuireadh ceant ar leabhair an Déin Uí Liatháin, Iorras, Co ··· ‘Lucerna Fidelium, therefore, enjoys the distinction of having remained “in print” for 234 years in its first edition’ (Irish Book Lover, Eanáir-Feabhra 1930). Maidir leis an Grammatica Latino-Hibernica, 1677, ba é an chéad ghraiméar Gaeilge nua-aoiseach é a foilsíodh
  Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas ar an leabharbhách seo, a bhí ina easpag ar Chorcaigh, in: Freeman’s Journal 3 Aibreán 1847; Irish Book Lover, Meán Fómhair 1910 ag James Coleman; ag James Buckley san iris chéanna, Meitheamh 1912; cuntas gan ainm leis san iris chéanna, Lúnasa 1915; ag Eoin O’Mahony in The Bell (‘Four Cork Bishops’), Márta 1941; ag Thomas Wall in The sign of Dr Hay’s head..., 1958; in Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850, 1982 le Breandán Ó Conchuir ··· Tá a bhailiúchán lámhscríbhinní, tuairim 120 imleabhar (Irish Book Lover, Meitheamh 1912) díobh, i gColáiste Phádraig, Maigh Nuad, iad liostaithe ag Pádraig Ó Fiannachta in Lámhscríbhinní Gaeilge Choláiste Phádraig, Má Nuad
  Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Dúradh ina thaobh: ‘No more notable figure in the field of Irish antiquities and Irish bibliography ever lived than William Reeves.’ (Irish Book Lover, Feabhra 1911) ··· Deirtear sa chuntas céanna sin in Irish Book Lover go mbíodh sé ar a dhícheall ag cosaint ráthanna, liosanna, mótaí agus dúnta ar lucht a millte. Phós sé faoi dhó
  Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Chruinnigh Séamus Ó Casaide [B2] cibé giotaí fánacha a bhí i gcló ina thaobh (Irish Book Lover, Feabhra 1918) ··· Luann Ó Casaide rud a dúirt duine de scríobhaithe Chill Chainnigh, Séamus Ó Scoireadh [q.v.], in 1826, gurbh é sagart paróiste Naomh Eoin i gcathair Chill Chainnigh a bhí i gceist agus cuireann sé féin leis sin gur ar an sagart sin a bhí laoch úrscéal Michael Banim, Father Connell, 1842 bunaithe (tá iontráil i dtaobh an úrscéil in The Oxford Companion to Irish Literature, 1996). In Irish Book Lover, Bealtaine-Meitheamh 1934 tá an fógra seo as Finn’s Leinster Journal i gcló ag Ó Casaide: ‘Philip Fitzgibbon, Kilkenny, Classic Teacher, and Professor of Book-keeping and Mathematics, those sixteen years past (with the approbation of his employers, in his private and public capacity) has opened school in John Street
  Tá cuntas air in Who Was Who, 1916-1928. Deir an Irish Book Lover, Lúnasa-Meán Fómhair 1921 go raibh sé ina bhall den Irish Literary Society ··· ‘He turned his linguistic talent to the study of Gaelic, in which he attained great proficiency and threw himself into the work of the Irish Texts Society.’ Deirtear freisin in Irish Book Lover: ‘At his best he was a fine linguist, a delightful lecturer and a charming conversationalist, full of reminiscences of literary men, from Lever whom he had known in his youth to Dowden and the moderns; replete with the fruits of wide reading in many languages
  Tá cuntais air: ag Pól Breathnach[B2] in Irish Ecclesiastical Record, Deireadh Fómhair 1927 (‘The Books of Captain Sorley MacDonnell’) agus in Irish Book Lover, Iúil-Lúnasa 1934 (‘Captain Sorley MacDonnell and his books’): in The wild geese of the Antrim MacDonnells, 1996 le Hector McDonnell (‘Captain Sorley and his books’): ag Séamus Ó Ceallaigh[B1] in Gleanings from Ulster history ..., 1951 ··· Antony’s apparently straight from Sorley’. In Irish Book Lover sa bhliain 1919 (‘Scissors and Paste’) dúradh: ‘It was from the desire of a certain Captain Somhairle or Sorley MacDonnell..
  I mBaile Átha Cliath d’fhanadh sé sa choinbhint i Sráid na gCócairí mar a raibh an tAthair Thomas Strange OFM ina ghairdian: bhí caidreamh aigesean leis an Ardeaspag James Ussher[q.v.] agus d’fhág sin go raibh deis ag Michél leas a bhaint as leabharlann mhór agus lámhscríbhinní Ussher. Fuair sé pátrúnacht ó Thoirdhealbhach Mac Cochláin[q.v.] chun ‘Réim Ríoghraidhe na hEreann agus Seanachas na Naomh’ a chur le chéile agus is ag an bpointe sin a liostáil sé Fear Feasa Ó Maoilchonaire, Cúchoigríche Ó Cléirigh[q.v.], a chol naonúir, agus Cúchoigríche Ó Duibhgeannáin mar chúntóirí: sin iad na fir a d’ainmnigh Seán Mac Colgáin[q.v.] in Acta Sanctorum Hiberniae mar na Ceithre Máistrí (‘The Four Masters’ le Pól Breathnach in The Irish Book Lover, Meán Fómhair-Deireadh Fómhair 1932 agus Studies, 24, 1935); thug deartháireacha Mhichéil, Maolmhuire Ó Cléirigh (An tAthair Bernardin OFM) agus Conaire Ó Cléirigh, agus Muiris Mac Torna Uí Mhaoilchonaire cabhair freisin ··· I bhFeabhra 1637 thug sé go Baile Átha Cliath é chun imprimatur an Ardeaspaig Tomás Pléimeann, Proinsiasach, a fháil agus fuair a leithéid chéanna ó easpaig eile. In Irish Book Lover, Meán Fómhair-Deireadh Fómhair 1932 dúirt Pól Breathnach go raibh daoine ann a shíl nár scríobh aon duine eile annála riamh: “That was a great mistake, for though the Donegal annalists did very important work, their significance beside that of Cathal [Mac Maghnusa] Maguidhir [d’éag 1498], say, is minor
  Luimnigh. In Irish Book Lover, Meán Fómhair-Deireadh Fómhair 1936 d’fhoilsigh Tomás de Bhál [B4] dán a scríobh an sagart seo ag iarraidh ar fhilí mar Shéamus Ó Caoindealbháin, Donncha Woulfe [q.v.], Eoghan Caomhánach agus Seán Ó Domhnaill [q.v.] cabhrú leis in aghaidh na ‘New Lights’, gluaiseacht Phreispitéireach, agus chuir a thuilleadh eolais ar fáil faoi san iris chéanna Bealtaine-Meitheamh 1937 ··· Mr Fitzgerald and his parishioners went in pursuit of these Frenchmen, who got to the Shannon, took a boat, steered to the County Clare side and escaped’ (tuairisc ar chruinniú den Catholic Association a tionóladh 30 Nollaig 1824 in Dublin Weekly Register 1 Eanáir 1825 i gcló ag de Brún) . D’éag sé Lá Nollag 1826 (IBL, Bealtaine-Meitheamh 1937)
  Ní raibh díol air agus i ndiaidh a bháis cheannaigh díoltóir leabhar i mBaile Átha Cliath, Patrick Traynor, cibé stoc a bhí fágtha agus thug amach arís é in 1878 faoi theideal nua agus a ainm féin leis mar fhoilsitheoir. Tá cuntas gearr ag Owen O’Byrne air in Irish Book Lover, Márta 1913
  D’éag sé i mBaile Átha Cliath an 13 Bealtaine 1839 agus tá sé curtha i reilig Chnoc Ieróm, Crois Araild, Baile Átha Cliath. In Irish Book Lover, Lúnasa 1914 (‘Some Connaught Literary Men’) taispeánann R.J
  Deir Séamus Ó Casaide[B2] in The Irish Book Lover, Meán Fómhair-Deireadh Fómhair 1932 gur fhoilsigh Pádraig Stúndún[B4] cuid díobh in The Irishman tuairim 1880. Sa tSeanchoill, baile fearainn in aice le Baile Mhac Óda in oirthear Chontae Chorcaí, a rugadh an mac seo le Máire agus Piaras Cúndún
  8, Nollaig 1896). File ba ea a dheartháir Maolsheachlainn (d’éag 1849); tá cuntas ar a dheartháir Antoine (d’éag c.1881-2), a bhí ag obair sa tSuirbhéireacht Ordanáis Iúil 1838-Nollaig 1841, in The Irish Book Lover, Samhain-Nollaig 1929
  Ba é a d’íoc na costais a bhain leis An English-Irish dictionary intended for the use of schools; containing upwards of eight thousand words, with their corresponding explanation in Irish, 1814 a d’ullmhaigh Thaddeus Connellan[q.v.], cé nach luaitear ceachtar den dá ainm ann (nóta ag Séamas Ó Casaide in Irish Book Lover, Eanáir-Feabhra 1933). D’éag sé ar 13 Aibreán 1845 ina theach i Sráid Fhearchair i mBaile Átha Cliath
  Tá an nóta seo ag Séamus Ó Casaide[B2] in Irish Book Lover, Eanáir-Feabhra 1929: ‘
  I 1762 bhí cónaí air i gContae an Chabháin, é ag múineadh Béarla, áirimh agus scríbhneoireachta ann. Bhí fógra aige in Faulkner’s Dublin Journal 24 Iúil 1766 (i gcló ag Séamus Ó Casaide in Irish Book Lover, Samhain-Nollaig 1933): ‘Whereas the Irish, the ancient language of this Nation, hath long been neglected; an Evil justly complained of, as it renders Gentlemen unable to have Recourse to the many Chronicles and Compositions still preserved among us, relative to the ancient State of this Kingdom, its Arts, Sciences and Literature
  Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas ar an eaglaiseach seo ag Éamonn Ó Tuathail [B2] in Irish Book Lover, Meán Fómhair, 1939 (‘A rare Ulster Booklet’)
  Deir Séamus Ó Casaide in Irish Book Lover, Nollaig 1930: ‘Do chuir sé suim mhór i leabhraibh Gaelacha agus do bhí bailiú beag de sheanlámhscríbhinní aige’. Ó 1868 amach bhí Dónall ar aimsir i siopa éadaitheora i nDún Garbhán
  Tá aistí dá chuid i gcló in Irish Book Lover agus North Munster Antiquarian Journal. D’éag sé 3 Feabhra 1956 agus adhlacadh é i gclós an tséipéil i mBaile an Gharraí.
  Ball de Chraobh Dhroim Conrach de Chonradh na Gaeilge ba ea é. Deirtear in Irish Book Lover, Iúil-Nollaig 1928, gurbh é an ball ba ghníomhaí é i gCumann na Leabharlann, dream a bhí ag iarraidh go mbunófaí leabharlanna poiblí ar fud na hÉireann
  Ó Ceallaigh [q.v.], Uachtarán na hÉireann: ‘Déanann Éire mairgneach faoi mhac féithiúil agus dílis’. Tá tuairimí Tom Kettle, náisiúnaí, agus St John Ervine, aontachtaí, ina thaobh le léamh in aiste in The Irish Book Lover, Iml
  “Cnuasach de na seanamhráin is áille agus is mó clú” atá sa chéad imleabhar a foilsíodh in 1921, in 1924 a tháinig an dara himleabhar amach, cnuasach d’amhráin agus dánta 1600–1800; dánta stairiúla, dánta diaga agus laoithe Fiannaíochta atá sa triú cnuasach a foilsíodh in 1930. Dúradh in Irish Book Lover (Márta-Aibreán 1930): “No better work in the way of anthology has been done and the minor faults inseparable from a work of this kind must be forgiven”
  Rugadh mac amháin dóibh. Is fiú a thabhairt chun cuimhne rud a dúirt The Irish Book Lover in 1957 nuair a bhí a chairde ag bronnadh comhartha measa air, nach ndéanfaí dearmad ar ainm Fhionáin Mhic Choluim fad a bheadh meas ar cheol agus amhráin na nGael.
  John O’Donovan in his Irish Grammar (1845) gave some particulars about his friend Ó Scoireadh, who deserves more honour than has yet been given him’ (The Irish Book Lover, Samhain-Nollaig 1933). Níl a fhios cathain ná cár rugadh é agus is beag má tá aon eolas ar a shaol roimh 1817